Aby poprawnie wywietla stron , musisz mie zainstalowany adobe Flash.

Get Adobe Flash player

Uprawa bobiku

mgr inż. Piotr Stopyra

Uprawa bobiku dobrą metodą rekultywacji gleb.


W ostatnich latach udział zbóż w strukturze zasiewów w Polsce przekracza 70%. Uwarunkowania rynkowe i ekonomiczne gospodarstw wymuszają ograniczenie liczby uprawianych gatunków roślin. Znacznie zmniejszyła się powierzchnia okopowych i strączkowych na rzecz kukurydzy i rzepaku. Intensyfikacja produkcji roślinnej i uproszczenia w uprawie prowadzą do wzrostu zużycia nawozów mineralnych i środków ochrony roślin. W efekcie wzrasta zakwaszenie gleb, zmniejsza się aktywność mikroorganizmów glebowych, następuje kompensacja chwastów i czynników chorobotwórczych oraz jednostronne wyczerpanie składników pokarmowych. Konsekwencją jest nie tylko spadek plonów, ale również postępująca degradacja gleby. Jednym ze sposobów odbudowania prawidłowej struktury gleby jest wprowadzenie do zmianowania roślin strączkowych lub motylkowych drobnonasiennych wysiewanych w plonie głównym. Poplony ścierniskowe i wsiewki poplonowe jakkolwiek działają korzystnie rosną zbyt krótko żeby wytworzyć dostatecznie głęboki system korzeniowy i efektywnie współżyć z bakteriami symbiotycznymi. Ponadto powinien być przynajmniej jeden rok przerwy w uprawie zbóż, gdyż patogeny będące sprawcami chorób podstawy źdźbła i korzeni mogą przetrwać w glebie nawet dwa lata. Z roślin strączkowych do uprawy fitomelioracyjnej na glebach ciężkich i średnich nadaje się przede wszystkim bobik (Vicia faba L. (partim)). Wytwarza on silny palowy system korzeniowy osiągający długość do 110 cm. Korzenie boczne są niemal tak długie jak korzeń główny. Dobrze rozwinięty system korzeniowy bobiku drenuje glebę poprawiając jej właściwości fizyczne i chemiczne. Bobik jest zdolny do pobierania składników pokarmowych z trudno dostępnych związków oraz z głębszych warstw, przez co uruchamia nieprzyswajalny dla zbóż fosfor i potas. Dlatego na glebach o średniej zasobności wystarczy nawożenie tymi składnikami w ilości 60-80 kg/ha P2O5 i 80-120 kg/ha K2O. Po zbiorze bobiku na 1 ha pozostaje 4-5 ton resztek pożniwnych zawierających około 70 kg N, 20 kg P2O5 i 40 kg K2O. Bobik stanowi wartościowy przedplon dla roślin zbożowych, a zwłaszcza dla pszenicy ozimej. Bobik jest cenną rośliną pastewną. Spośród roślin strączkowych wyróżnia się najwyższym potencjałem plonotwórczym. Przeciętne plony nasion w warunkach produkcyjnych wynoszą 3 t/ha, a w warunkach korzystnych 4-5 t/ha. Nasiona bobiku zawierają 28-30% białka ogólnego o wysokiej wartości biologicznej. Pod względem składu aminokwasowego białko bobiku bilansuje się z białkami występującymi w śrutach zbożowych, dlatego śruta bobikowa jest dobrym komponentem do produkcji pasz treściwych. Dotyczy to szczególnie nowych niskotaninowych odmian, których udział w mieszankach paszowych może być wysoki.


Uprawa roli i nawożenie Bobik ma małe wymagania termiczne i duże wymagania wodne. Najlepiej udaje się na glebach zwięzłych o pH zbliżonym do obojętnego. W warunkach dobrego uwilgotnienia wysokie plony można uzyskać również na glebach kl. IVa. Bobik powinno się uprawiać w stanowisku po zbożach w 3-4 roku po oborniku. Na tym samym polu można siać bobik co 4-5 lat. Bobik nie udaje się na glebach kwaśnych. Gleby o pH poniżej 5,5 trzeba wapnować. Wapno magnezowe najlepiej wysiać na ściernisko w ilości 1,5-3,0 t CaO/ha w zależności od odczynu i rodzaju gleby i wymieszać z glebą gruberem. Wapnowanie gleb bardzo kwaśnych należy rozłożyć na kilka lat. Nawozy fosforowe i potasowe tradycyjnie stosuje się pod orkę przedzimową. Wystarczy średnia orka pozostawiona na zimę w ostrej skibie. Dopuszczalne jest również nawożenie wiosenne, ponieważ stosując do siewu nasion zwykłe siewniki zbożowe musimy uprawić glebę na głębokość 10-12 cm, więc wymieszanie nawozu z glebą będzie dostateczne. Wiosenna uprawa roli powinna umożliwić głęboki siew i zabezpieczyć glebę przed nadmierną utratą wody. Gdy grzbiety skib zbieleją stosujemy włókę. Gdy zwłókowana gleba zbieleje, sieje się nawozy, uprawia glebę i natychmiast przystępuje do siewu nasion. Jeżeli siewnik jest wyposażony w redlice do głębokiego siewu, to uprawa nie musi być głęboka. Natomiast każdy siewnik powinien być wyposażony w dobry zagarniacz redlin, żeby wierzchnia warstwa gleby była wyrównana i rozpylona. Zmniejsza to parowanie i poprawia skuteczność oprysków doglebowych. W przypadku suchej wiosny można po siewie zastosować wał kruszący. Wymagania pokarmowe bobiku są wysokie, ponieważ wytwarza on dużą masę wegetatywną i daje potencjalnie wysoki plon nasion (tabela 1). Tabela 1.Wymagania pokarmowe bobiku dla 1 tony nasion

Makroelementy
Azot N Fosfor P2O5 Potas K2O Wapń CaO Magnez MgO Siarka S 60 kg 17 kg 40 kg 40 kg 8 kg 8 kg
Mikroelementy
Bor B Miedź Cu Mangan Mn Molibden Mo Cynk Zn 32 g 20 g 45 g 1,3 g 100 g

Rośliny bobiku współżyją z bakteriami brodawkowymi Rhizobium leguminosarum. Najintensywniejsza asymilacja azotu przez bakterie brodawkowe jest na początku pąkowania. Do tego czasu azot pobierany jest z nasion, a następnie z gleby, dlatego przedsiewnie stosuje się od 30 do 60 kg N/ha. W glebach zdegradowanych z reguły występuje niedobór mikroelementów. Najłatwiej je uzupełnić nawożeniem dolistnym. Polecanym nawozem jest Basfoliar 6-12-6 w ilości 6 l/ha przed kwitnieniem i 6 l/ha po kwitnieniu.


Siew Podstawowym warunkiem powodzenia w uprawie bobiku jest wczesny i głęboki siew. Żeby wysiać nasiona siewnikiem zbożowym na głębokość 8-10 cm, trzeba głęboko uprawić glebę a redlice dodatkowo dociążyć. Nasiona umieszczone głęboko dobrze kiełkują i wschodzą po 3-4 tygodniach. Występujące wiosenne chłody przyhamowują wzrost nadziemnej części rośliny, natomiast silnie rozrasta się system korzeniowy. Siewki bobiku znoszą wiosenne przymrozki do -7 °C i wtedy przechodzą pełną jarowizację. Takie rośliny wytwarzają krótsze łodygi, obficie kwitną, zawiązują więcej strąków i wcześniej dojrzewają. Z podziemnej części łodygi wyrastają korzenie przybyszowe. Dzięki temu bobik mniej wylega i lepiej znosi suszę. Obsada roślin na 1 m2 powinna wynosić 45-50 roślin dla odmian o tradycyjnym typie wzrostu i 55-60 roślin dla odmian samokończących. Orientacyjnie ilości wysiewu wynoszą 220-260 kg/ha dla odmian tradycyjnych i 240-300 kg/ha dla samokończących. Rozstawa rzędów powinna wynosić 20-25 cm. Materiał siewny powinien być wysokiej jakości i zaprawiony środkami grzybobójczymi. Ponadto nasiona trzeba zaszczepić Nitraginą zawierającą bakterie brodawkowe Rhizobium, gdyż na glebach zdegradowanych te bakterie praktycznie nie występują, przy czym szczepienie nasion wykonuje się bezpośrednio przed siewem.


Zwalczanie chwastów Ochrona plantacji przed zachwaszczeniem jest również podstawowym warunkiem uzyskania wysokich plonów. Najtrudniejsze jest zwalczanie chwastów dwuliściennych. Szczególnie groźna jest komosa biała i samosiewy rzepaku. Walkę z chwastami trzeba rozpocząć zaraz po siewie i często lustrować plantację dokładnie sprawdzając kiedy wschodzą chwasty i w jakiej fazie rozwoju jest bobik. W okresie od siewu do początku przebijania przez kiełek okrywy nasiennej (5 dni przed przewidywanymi wschodami) należy wykonać oprysk plantacji preparatami doglebowymi (Afalon, Linurex). Oprysk na wilgotną glebę jest skuteczniejszy. Po wschodach bobiku zaleca się stosowanie Basagranu 600 SL w dawce dzielonej bez wspomagacza. Pierwszą dawkę 1 l/ha stosujemy gdy chwasty są w fazie liścieni do pierwszej pary liści właściwych. Żeby chwasty nie przerosły oprysk trzeba wykonać nawet jeżeli bobik nie ma jeszcze zalecanych 5 cm wysokości. Zabieg najlepiej wykonać przed wieczorem. Zmniejsza to ryzyko poparzenia bobiku i zwiększa skuteczność. Drugą dawkę 0,7 l/ha stosujemy 7-10 dni później. Często druga dawka nie jest już potrzebna. Chwasty jednoliścienne łatwo się zwalcza dowolnym graminicydem w fazie 2-4 liści chwastów.


Ochrona Wschodzące rośliny bobiku mogą być uszkadzane przez oprzędziki. Żerują dorosłe chrząszcze wygryzając na brzegach liści ząbki. W przypadku masowego wystąpienia konieczny jest oprysk gdyż uszkodzenia są duże, a wylęgłe larwy żerują potem na brodawkach korzeniowych. Mszyce należy zwalczać gdy zauważymy pojedyncze owady na kilkunastu roślinach, a w czasie kwitnienia początek kolonii na kilku roślinach. Mszyce mogą zniszczyć plantację w 100%. Ponadto są wektorami chorób wirusowych. W czasie kwitnienia należy stosować preparaty nieszkodliwe dla pszczół, a opryski wykonywać wieczorem. Trzeba zwracać uwagę na optymalną temperaturę działania zoocydów. Chrząszcze strąkowca bobowego nalatują na kwitnący bobik. Samice składają jaja na zawiązujących się strąkach. Larwy wgryzają się do strąka i żerują wewnątrz nasion. Według zaleceń oprysk należy wykonać w okresie wykształcania pierwszych strąków. Zabieg powtórzyć w okresie tworzenia strąków na drugim okółku. Często pierwszy zabieg jest spóźniony, dlatego lepiej go wykonać kiedy przekwitają pierwsze kwiaty, a powtórzyć jeszcze dwa razy z przerwą 7-10 dni. Askochytoza bobiku przenosi się z nasionami i występuje w ciągu całego okresu wegetacji. Poraża liście, łodygi, strąki i nasiona. Wskazane jest opryskiwanie zapobiegawcze lub natychmiast po wystąpieniu pierwszych objawów choroby w postaci plam na liściach. W razie potrzeby zabieg powtórzyć używając środka z innej grupy chemicznej. Czekoladowa plamistość najczęściej występuje na odmianach samokończących. Nowe wczesne odmiany często „uciekają” przed chorobą. Zwalczanie chemiczne nie zawsze jest ekonomicznie uzasadnione. Fuzaryjne gnicie korzeni występuje w okresie wschodów i w czasie kwitnienia gdy wystąpią wysokie temperatury i brak wilgoci w glebie. Ochrona polega na zaprawianiu nasion preparatami grzybobójczymi.


Zbiór Dobrze prowadzona plantacja bobiku często nie wymaga desykacji. Bobik zbiera się kombajnem jednofazowo gdy wszystkie strąki są czarne a nasiona suche (14% wilgotności). Nasiona zbyt suche mogą pękać w czasie omłotu. Wczesne odmiany często nadają się do zbioru zaraz po żniwach zbożowych. W latach wilgotnych zbiór się opóźnia a nasiona wymagają dosuszenia.


Odmiany Postęp w hodowli nowych odmian bobiku wyraża się przede wszystkim wpisaniem do Krajowego Rejestru odmian samokończących i niskotaninowych. Aktualnie w Krajowym Rejestrze jest 5 odmian tradycyjnych, 4 odmiany samokończące oraz 7 odmian niskotaninowych (tabela 2). Odmiany samokończące mają pęd zakończony kwiatostanem, a potem strąkami. Rośliny są niższe od form tradycyjnych, dojrzewają wcześniej i bardziej równomiernie. Odmiany białokwitnące niskotaninowe charakteryzują się bardzo niską zawartością tanin skondensowanych w nasionach, które są głównym czynnikiem antyżywieniowym powodując obniżenie strawności białka i węglowodanów oraz pogorszenie smakowitości paszy. Nasiona są białoszare i nie ciemnieją podczas przechowywania. Uzyskuje się z nich smaczną, dobrze przyswajalną paszę. Nadają się zarówno do produkcji przemysłowych pasz treściwych jak i produkcji pasz we własnym gospodarstwie. Tabela 2. Plon nasion i ważniejsze cechy użytkowe odmian bobiku.

Odmiany Plon nasion % wzorca Wysokość roślin cm Wyleganie przed zbiorem Długość okresu wegetacji Masa 1000 nasion
Wzorzec, dt z ha 43,9
Odmiany samokończące: Granit Titus 102 96 105 107 7,4 6,8 118 118 521 502
Odmiany niskotaninowe: Albus Amulet Kasztelan Leo Olga 104 104 102 99 97 114 115 120 123 116 7,8 7,2 7,5 7,1 7,8 123 119 124 124 124 530 473 505 435 483
© hr-strzelce.pl 2010 Wszelkie prawa zastrzeżone | Design by: curcuma.com.pl