Aby poprawnie wywietla stron , musisz mie zainstalowany adobe Flash.

Get Adobe Flash player

Rośliny motylkowe w płodozmianie

Autor: mgr inż. Piotr Stopyra

Wprowadzenie

We współczesnym rolnictwie gospodarstwa rolne muszą w elastyczny sposób reagować na koniunkturę i potrzeby rynku. Powszechny stał się płodozmian zbożowy. Uprawia się dożo rzepaku i kukurydzy. Ponadto nowoczesny, drogi sprzęt techniczny o dużej wydajności wymusza ograniczanie asortymentu uprawianych roślin w gospodarstwie do 2-3 gatunków. Uproszczenie płodozmianu prowadzi do spadku plonów oraz większego zużycia nawozów mineralnych i chemicznych środków ochrony roślin. Dalszą konsekwencją jest sukcesywna degradacja gleby. Objawia się ona spadkiem zawartości próchnicy, nadmiernym zakwaszeniem, ograniczeniem aktywności mikroorganizmów glebowych, pogorszeniem struktury gleby.

W ostatnich latach obserwuje się wzrost negatywnych skutków degradacji gleb. Coraz trudniej jest zaorać pole, woda po deszczu spływa zamiast wsiąkać, nawet krótkotrwałe niedobory wody powodują zasychanie upraw, a intensywne opady zaskorupiają glebę.

W celu zmniejszenia negatywnego oddziaływania intensywnego rolnictwa na środowisko propaguje się gospodarowanie zgodnie z zasadami Dobrej Praktyki Rolniczej. Obecnie zaleca się stosowanie tzw. konserwującej uprawy roli, w której dąży się do możliwie długotrwałego utrzymywaniu powierzchni gleby pod okrywami roślinnymi i ograniczenia zabiegów uprawowych. Polega to na wprowadzeniu do płodozmianu międzyplonów ścierniskowych, ozimych oraz wsiewek poplonowych. Poplon można zaorać na zimę lub pozostawić w formie mulczu do wiosny. Klasyczną orkę i zabiegi uprawowe ogranicza się do niezbędnego minimum zastępując je gruberem i siewnikiem do bezpośredniego siewu.

Szczególne właściwości roślin motylkowych

  1. zdolność współżycia z bakteriami brodawkowymi, asymilującymi wolny azot z powietrza
  2. zdolność do pobierania składników pokarmowych z trudno dostępnych związków i głębszych warstw gleby
  3. poprawa właściwości fizycznych gleby
  4. zwiększenie ilości próchnicy
  5. zwiększenie ilości i aktywności mikroorganizmów glebowych
  6. wysoka zawartość białka w nasionach i zielonej masie.

Rośliny motylkowe dzięki zdolności współżycia z bakteriami brodawkowymi Rhizobium nie wymagają nawożenia azotowego (poza dawką startową). Ponadto gromadzą związany przez bakterie azot w resztkach pożniwnych, który jest stopniowo uwalniany i wykorzystywany przez rośliny następcze. Głęboki i silnie rozwinięty system korzeniowy drenuje glebę i pobiera z głębszych warstw gleby wypłukany potas i azot, a także uwalnia i pobiera nieprzyswajalny dla innych roślin fosfor. Ocenia się, że w ten sposób gleba zostaje wzbogacona o 20 kg fosforu i 25-40 kg potasu na 1 ha. Zwiększenie ilości próchnicy poprawia własności sorpcyjne i strukturę gleby.

Nasiona roślin strączkowych zawierają duże ilości strawnego białka o korzystnym składzie aminokwasowym i są dobrym komponentem do produkcji pasz treściwych. Rośliny motylkowate drobnonasienne dostarczają dużej ilości doskonałej paszy objętościowej.

Zawartość azotu w resztkach pożniwnych roślin motylkowych

Sposób uprawy Gatunek Zawartość azotu kg/ha
Plon główny Lucerna

Koniczyna czerwona

Koniczyna z trawą

Koniczyna biała

Bobik

Groch, wyka

Łubin

110 – 185

80 – 100

55 – 150

100

60 – 80

40 – 60

65 – 95

Poplon Koniczyna czerwona (wsiewka)

Koniczyna biała (wsiewka)

Łubin

70 – 95

74 – 130

40 – 70

Międzyplony i uprawa w plonie głównym

W poplonach ścierniskowych mogą być wysiewane w siewie czystym lub w mieszankach rośliny krzyżowe – gorczyca, rzodkiew oleista, rzepik; rośliny strączkowe – łubin wąskolistny i żółty, bobik, peluszka, wyka jara i ozima, seradela; a także facelia i słonecznik. Na wsiewki poplonowe nadaje się seradela, koniczyna czerwona i biała, lucerna, a także trawy – życica trwała i kupkówka pospolita. Międzyplony mogą być użytkowane na paszę lub zielony nawóz.

Międzyplony w zmianowaniu mają zastosowanie tylko w przypadku gdy rośliną następczą jest uprawa jara. Również nie każdy rok jest sprzyjający dla uprawy międzyplonów. W latach suchych nasiona mogą nie skiełkować lub zaschnąć po skiełkowaniu. Obfite opady latem przedłużają wegetację i opóźniają zbiory. Zbyt późno zasiane poplony nie zdążą wytworzyć dużej ilości zielonej masy, a słabo rozwinięty system korzeniowy nie będzie pobierał składników pokarmowych z głębszych warstw gleby. Wówczas  rośliny motylkowe należy wysiewać w plonie głównym.

Rośliny strączkowe w plonie głównym są uprawiane przede wszystkim na nasiona. Na glebach ciężkich i średnich dobrze uwilgotnionych doskonale sprawdza się bobik, na średnich glebach uprawia się groch, soję i łubin wąskolistny, na słabych glebach wysiewa się łubin żółty i seradelę. W plonie głównym rośliny strączkowe można również uprawiać w mieszankach ze zbożami. Często plon nasion uzyskiwany z mieszanek przewyższa plonowanie tych samych gatunków w siewie czystym. Popularne i sprawdzone mieszanki to: jęczmień jary + groch, pszenżyto jare + łubin wąskolistny, owies + peluszka. Ujemną stroną  uprawy w mieszankach jest ograniczony dobór herbicydów oraz to, że nasiona można wykorzystać głównie na paszę we własnym gospodarstwie.

Strączkowe w plonie głównym powinno się wysiewać w stanowisku po zbożach w 3-4 roku po oborniku. Na tym samym polu mogą być uprawiane co 4-5 lat.

Rośliny motylkowate drobnonasienne są uprawami wieloletnimi, użytkowanymi na zielonkę w systemie wielokośnym. Na glebach cięższych uprawia się koniczynę czerwoną, na lżejszych lucernę i koniczynę białą. Przerwa w uprawie koniczyny czerwonej na tym samym polu powinna wynosić 6-7 lat, a lucerny i koniczyny białej 4-6 lat.

Opłacalność uprawy roślin motylkowych

Rolnicy przeprowadzając kalkulację opłacalności zwykle nie biorą pod uwagę wartości stanowiska po roślinach motylkowych i zwyżki plonu rośliny następczej oraz oszczędności z tytułu zmniejszenia nakładów na nawozy i środki ochrony roślin. Jeśli policzymy tylko wysokość plonu nasion i ich cenę rynkową, to uprawa roślin strączkowych nie będzie konkurencyjna dla zbóż. Znacznie lepsza jest opłacalność uprawy, gdy wykorzystujemy nasiona do produkcji pasz we własnym zakresie, ponieważ jest to tanie źródło białka.

W celu poprawy opłacalności upraw roślin motylkowych realizowane są różnego rodzaju programy wsparcia, z których mogą korzystać rolnicy.

© hr-strzelce.pl 2010 Wszelkie prawa zastrzeżone | Design by: dwiestrony.pl